4H fyller 90 år

– Eg meiner vi kanskje er viktigare enn nokon gong. I ei tid med auka fokus på sjølvberging er det vel kanskje ikkje noko som er betre enn å lære dei unge om korleis ein dyrkar eigen mat, seier generalsekretær Stine Pernille Kjos i 4H til Nynorsk pressekontor.

Vi møter henne på Kampen barnebondegård, som er ein av rundt 50 såkalla 4H-gardar her i landet i dag. Det er regn i lufta og hausttemperaturen kryp lågt på termometeret. Det luktar gard – vi er midt i smørauget til 4H, trass i at vi er midt i storbyen.

– Organisasjonen står heilt klart sterkast i Bygde-Noreg der landbruket òg står sterkast, men du finn oss overalt, seier Kjos når vi set oss for ein prat.

Kjerneverdiar og fire h-ar

– Vi trur verdiane våre er særleg viktige i dag – med tanke på at demokratiet er under press fleire stader. Å lære seg evna til kritisk tenking er kjempeviktig. Vi ønskjer å skape eit rom og fellesskap for refleksjon, meistring og læring. Ikkje minst er landbruket framleis i ryggmergen vår. Vi meiner det er viktig at barn og unge lærer å dyrke eigen mat, fortel Kjos.

Grunnverdiane til 4H knyter seg til det praktiske og sanselege. Med «klart hovud, varmt hjarte, flinke hender og god helse» greier ein å fange opp det som framleis er kjernen i organisasjonen, ifølgje generalsekretæren.

– Verdiane dannar fundamentet i all aktiviteten vår. Vi ønskjer å stimulere den mentale helsa, utvikle refleksjonar og lære medlemmene våre nyttig kunnskap. Dette får vi til både gjennom at unge heilt ned i tiårsalderen deltek i styrearbeid, men også gjennom mange varierte aktivitetar.

Røter frå USA

Vi må tilbake til USA tidleg på 1900-talet for å finne opphavet til 4H-rørsla. På den tida stod det amerikanske jordbrukssamfunnet overfor to store utfordringar: Vaksne bønder var skeptiske til nye effektive metodar og mange unge flytta frå bygdene og inn til byane. Tanken bak 4H blei med utgangspunkt i dette å trene opp ungdom i nye dyrkingsmetodar og på den måten overtyde foreldra deira om at dette var vegen å gå.

– Etter kvart kom den same tanken hit til Noreg. På 30-talet blei det oppretta jordbruksklubbar etter same modell som i USA. I byrjinga handla det rett og slett om dyrking. På den tida var det også tett tilknyting mellom organisasjonen og styresmaktene. I mange år var vi faktisk ungdomsrepresentantane hos Fylkesmannen. Matberedskap var ein viktig faktor frå starten – og det er det framleis, seier generalsekretæren.

Dei siste 90 åra har det norske samfunnet utvikla seg i ein veldig fart. Det har også 4H gjort. I det som var ein rein landbruksorganisasjon, kan ein i dag delta på mange ulike aktivitetar i regi av den lokale klubben.

Medlemmer frå fire år

Du kan bli medlem i 4H allereie som fireåring. Fram til du er ni år deltek du då i såkalla Kløvergrupper.

– For dei aller yngste er det mykje frilufts- og gardsaktivitetar. Dei gjennomfører små oppgåver som til dømes å mate dyr. Når ein har gjort det, får barna eit bildekort og klistremerke som representerer aktiviteten. Dette set dei inn i kløverbrettet sitt og byggjer ut det store bildet i brettet. Dette er veldig populært – for det er lite dei yngste set meir pris på enn samlekort og klistremerke.

Medlemmene mellom ti og atten er med i ein klubb og skal gjennomføre prosjekt med ulike oppdrag. Då kan du velje over 300 moglege oppdrag, eller du kan velje å jobbe med noko du er interessert i og skreddarsy opplegget sjølv.

– Det tradisjonelle 4H-løpet byrjar når du er ti år. Du skal då gjennomføre prosjekt og få poeng. Prosjekta kan du bestemme ut frå kva du har lyst til og er interessert i. Det kan vere alt frå å øve på fotball til å ta vare på ei ku. Det er nesten berre fantasien som set grenser, seier Stine Pernille Kjos.

Men det er ikkje berre individuell utvikling som står på agendaen for 4H-arar. Både gjennom medlemsmøte og leirverksemd får medlemmene bygd relasjonar.

– Vi spelar veldig mykje volleyball. Det er liksom 4H-idretten. Han er veldig inkluderande og alle kan vere med utan at det krev mykje utstyr, seier generalsekretæren.

Vil ha fleire med

Medlemstala i 4H har svinga gjennom åra. Stordomstida kom på 1970 og 80-talet. Dei siste åra har dei, til liks med andre organisasjonar, opplevd ein liten nedgang, men førebels ser det ut som det blir ein liten oppsving i år.

– Ein av dei viktigaste tinga for oss er å få inn nye medlemmer. Demografien i Noreg endrar seg litt heile tida, og då må vi vere på ballen og sjå kvar det trengst klubbar. Det viktigaste er å auke kjennskap og kunnskap om at vi finst, og å få mobilisert fleire vaksne inn til å vere med å setje i gang nye grupper, fortel Kjos.

Undersøkingar organisasjonen sjølv har gjennomført, viser at om lag 80 prosent av alle nordmenn kjenner til 4H.

– Men det er gammal kunnskap. Det er den eldre garde som stort sett veit kva og kven vi er. Vi må byggje kjennskapen blant yngre og særleg dei som har barn.

Dyr og menneske

På Kampen nærmar praten seg slutten, men før vi går kvar til vårt, tek vi ein tur ut for å helse på dyra. I møte med dei firbeinte er det tydeleg at Kjos kjenner seg heime.

– Vi trur jo at møte mellom dyr og menneske er utruleg viktig for utvikling. Nettopp difor er slike besøksgardar så kjekke. Her får alle som vil, moglegheita til å helse på dyr, avsluttar generalsekretæren medan ho gir ein av sauene ein klem.