Krav om 4,2 milliardar kroner i jordbruksoppgjeret: – Krevjande å drive gard i dag

I fjor kravde bøndene 2 milliardar kroner, men enda opp med ein avtale på 1,1 milliardar.

Årets krav på 4,2 milliardar kroner skal dekkje kostnadsvekst og dessutan gi bøndene eit nødvendig inntektsløft, ifølgje Bondelaget.

Tetting av inntektsgapet mellom bønder og andre arbeidstakarar, beredskap og styrkt matforsyning og satsing på distrikta og dei unge er blant overskriftene i kravet i år.

Forskjell på over 63.000 kroner

– Oppgjeret i fjor la til grunn at det ikkje skulle vere noko inntektsgap i år, men det er store avvik på både inntekts- og kostnadssida for 2026, seier Bjørn Gimming, forhandlingsleiaren til jordbruket og leiar i Norges bondelag, til NTB.

Ifølgje Bondelaget er inntektsgapet mellom bønder og andre arbeidstakarar no på over 63.000 kroner – og samla sett kom bøndene betydeleg under anslaget i fjor, seier Gimming.

Han seier at trass i ei positiv utvikling er uvissa for bøndene framleis stor. Gimming viser til at kostnadene i matproduksjon har auka kraftig og er uføreseielege.

Stor uvisse

Forhandlingsleiaren til staten Nils Øyvind Bergset seier at bakteppet for forhandlingane i år er alvorleg. Situasjonen i Midtausten har ført til eit krevjande kostnadsbilete med auka energi- og gjødselprisar og stor uvisse.

– Effekten av dette påverkar også kostnadsutviklinga i jordbruket og norsk matproduksjon. Kravet inneber ein auke i støtta over statsbudsjettet på 3,78 milliardar kroner, påpeikar han.

Bergset seier vidare at prioritering av jordbruket må sjåast opp mot det økonomiske handlingsrommet i statsbudsjettet. Men at med den internasjonale situasjonen er regjeringa oppteken av å bruke forhandlingsinstituttet til å tryggje norsk matproduksjon.

Bondeorganisasjonane presenterte kravet sitt til staten på ein pressekonferanse onsdag. 8. mai, fredag neste veke, presenterer staten sitt tilbod til bøndene. Forhandlingane skal vere avslutta innan 16. mai.

– Det ligg på både staten og jordbruket eit stort ansvar å setje seg ned og diskutere rammevilkåra for norsk jordbruk i fellesskap, seier han.

Snakk til tida

I kravet i år blir prioriterte bøndene som tener minst, ifølgje leiaren for Bondelaget. Då er det særleg snakk om bønder innan sau og storfe og mindre bruk i distrikta.

– Vi ser også at mange område i Distrikts-Noreg har ei svak eller dårleg utvikling og ønskjer å satse på desse områda for å leggje til rette for gode inntektsmoglegheiter, seier Gimming og trekkjer fram Nord-Noreg som eit slikt område.

Ifølgje bøndene snakkar kravet til den urolege tida vi lever i – med auka medvit og fokus på beredskap.

– Særleg når det gjeld korn – som er ein av dei viktigaste faktorane for beredskap – treng vi ei mykje meir langsiktig tilnærming til korleis vi byggjer opp lager og tørkesystem, seier Tor Jacob Solberg, leier Norsk bonde- og småbrukarlag, til NTB og legg til:

– Eg vil også trekkje fram dei grovfôrbaserte produksjonane, som sau og storfekjøtt. Dei er viktige for å utnytte ressursane vi har mykje av i Noreg, nemleg grasarealet, og dei er ein sentral del av både mattryggleiken og beredskapen vår.

Satsing på unge

I tillegg er bøndene opptekne av vidare rekruttering til landbruket. Låg inntekt og høg risiko kan føre til at færre vågar å satse som bonde framover, meiner Bondelaget.

Derfor foreslår jordbruket ei eiga satsing på unge bønder.

– Alle næringar treng rekruttering, og dei unge er framtida. Men det er krevjande å drive og overta ein gard i dag. Det er store investeringar og stor uvisse, og det skjer gjerne i ein livsfase der ein stiftar familie og får barn, seier Gimming.

Ifølgje bondeorganisasjonane inneber ei satsing på unge mellom anna velferdsordningar, og at investeringar på garden kan dekkjast, til dømes om ein må ruste opp fjøs eller andre anlegg for å kunne halde oppe og utvikle produksjonen.

Støtte frå Sp, KrF, SV og MDG

Geir Pollestad i Senterpartiet meiner regjeringa må ta matberedskapen på alvor og krev at inntektsgapet mellom bønder og andre grupper blir tetta innan 2027.

– Eit godt jordbruksoppgjer i ei tid med stigande kostnader vil også kunne bidra til å halde matprisane nede, seier han.

Harry Valderhaug i KrF kallar kravet både rimeleg og nødvendig.

– Inntektsgapet er heilt ute av kontroll. Det må tettast for dei som tener minst og for bønder i dei mest sårbare distrikta, seier han.

Une Bastholm i MDG rosar at kravet styrkjer små bruk og løftar fram direktesal i nærmiljøet. Ho peikar på at prissjokket til dei siste vekene på diesel og gjødsel viser kor sårbar matproduksjonen er, og meiner løysinga er å gjere Noreg mindre avhengig.

– Meir økologisk og meir grønt er ikkje idealisme, det er beredskap, seier Bastholm.

Ingrid Fiskaa i SV seier kravet er fornuftig.

– Noreg har ikkje ein einaste bonde å miste viss målet om auka sjølvforsyning skal vere innan rekkevidd. SV ventar at tilbodet frå staten faktisk svarer på den alvorlege situasjonen vi står i, med altfor låg matproduksjon på norske ressursar.

Høgare krav

Året krav er noko høgt samanlikna med krava dei siste par åra.

* I 2025 var kravet 2 milliardar kroner

* I 2024 var kravet 3,9 milliardar kroner

* I 2023 var kravet 6,9 milliardar kroner

* I 2022 var kravet på rekordhøge 11,5 milliardar kroner

* I 2021 var kravet på 2,1 milliardar kroner