Flyktningar «flyktar» frå småkommunar: – Eit problem for lokalsamfunna

– At flyktningar flyttar, kan vere vanskeleg for busetjingskommunen. I intervju med oss fortel fråflyttingskommunar for eksempel om utfordringar med å tilpasse tilbodet sitt til flyktningar, seier Fafo-forskar Ida Kjeøy til Nynorsk pressekontor.

Ho har forska på flytting og busetjing av flyktningar i Noreg, og har vore medforfattar av ein rapport om såkalla sekundærflytting – altså at flyktningar flyttar vekk frå busetjingskommunen dei i utgangspunktet har blitt tildelt.

– Mange kommunar skjønar kvifor flyktningane flyttar og anerkjenner at dei ikkje har dei tenestene eller tilboda som trengst, seier Kjeøy.

Dårlegare tilbod

Alle kommunar som tek imot flyktningar. får integreringstilskot frå staten. Dette er dei midlane kommunen får som skal dekke integreringa av flyktningar dei første fem åra etter busetjing. Tilskotet følgjer flyktningen ved flytting, så dersom dei endrar adresse i folkeregisteret, blir pengane førte over til ein ny kommune. Enkelte ser med uro på utviklinga.

– Vi har høyrt nokre eksempel på at tilsette i flyktningtenestene fryktar at det blir vanskelegare å argumentere overfor kommuneleiinga om at dei bør sette av nok ressursar til introduksjonsprogram, norskopplæring og busetjingsarbeid. Dette gjeld kanskje mest dei kommunane som veldig mange flyktningar flyttar frå, seier Kjeøy.

Integrerings- og mangfaldsdirektoratet (IMDi) har ansvar for å gjennomføre integreringspolitikken til regjeringa. Også IMDi er samd i at tilbodet i fråflyttingskommunane blir svekt.

– Kommunane planlegg tenesteapparatet sitt med utgangspunkt i busetjinga, og nokre av tenestene er ofte knytte til integreringstilskotet. For kommunar som opplever at mange flyttar vidare, er det grunn til å tru at dette også kan svekkje tenesteapparatet som er bygd opp rundt busetjinga, seier divisjonsdirektør Halwan Ibrahim i IMDi.

– Inngripande med flytteforbod

Nokre større kommunar har uttrykt at dei slit med det omvende problemet. Dei uttrykker uro for at for mange flyktningar blir for kostbart og vanskeleg å handtere. I lys av dette greier regjeringa i desse dagar ut eit mogleg forbod mot sekundærflytting.

Fafo-forskar Kjeøy peikar på at dei aller fleste kommunane som opplever høg tilflytting, ikkje ser det som problematisk.

– Forskinga vår viser at flyktningar som flyttar, får det betre, i mange tilfelle også økonomisk. Vi finn også at dei fleste av kommunane som har stor tilflytting av flyktningar, ikkje ser på det som eit stort problem. Utfordringane som til dømes Sarpsborg og Fredrikstad rapporterer om, er reelle, men det gjeld altså berre nokre få kommunar. Med det i mente er det å forby flyktningar å flytte veldig inngripande, seier ho.

Også IMDi fortel at mange kommunar ser på flyttemønstera som uproblematiske.

– Rapporten viser til ei spørjeundersøking som gir eit nokså delt bilete. Den eine halvdelen svarer at fråflytting i nokon eller stor grad er utfordrande, medan den andre halvdelen seier at det i liten eller ingen grad er eit problem, seier Ibrahim.

Frykt for å flytte

Ida Kjeøy peikar på at femårsregelen allereie i dag er eit flyttehinder for flyktningar som til dømes har tilbod om jobb i andre kommunar enn den dei bur i. Reglane er nemleg forma slik at den som flyttar utan at det er avtalt mellom dei to kommunane, eller utan at vedkommande er sjølvforsørgd, normalt mistar retten til å delta i introduksjonsprogrammet og retten til introduksjonsstønad.

– Dei torer ikkje flytte fordi dei ikkje har eit sikkerheitsnett i den nye kommunen om noko skulle skje. Restriksjonar på flytting kan altså hindre dei i å ta ein jobb, og også vere problematisk i eit integreringsperspektiv. Det er jo heller ikkje ideelt at folk blir buande i kommunar der dei ikkje har jobb og ikkje ønskjer å bu, avsluttar ho.

(©NPK)