Ser me omrisset av ein økonomisk knipetongsmanøver?

Eg las med interesse i HF 23. januar at Fosse-Stiftinga vil søkje om 356 millionar kroner til eit nytt Fosse-senter: ikkje overraskande plassert på Tangerås. Stiftinga gjer sjølvsagt fritt sine eigne disposisjonar, som å søkje investeringsmidlar. Likevel, når søknaden no skal fram for kommunal handsaming, grip dette direkte inn i vår felles økonomi, og raude flagg går opp. Me har vel alle fått med oss budsjettforhandlingane og offentlege tenester som må skjerast til beinet.

Les også:

Tek sikte på kostesam klang i Strandebarm

Ein kan òg spørje seg kor mange kulturelle møteplassar og scenar ein kommune på 8 500 innbyggjarar treng. Og kor langt kommunen skal vera økonomisk involvert. – Ja, Jon Fosse er ein stor skald og nobelprisvinnar som treng både adresse og møterom i Strandebarm. Men kor mange adresser og hus er nødvendige? Kor er den kommunale samarbeidstanken blitt av?

I kommunen vår finst mange scenar og fleksible møterom, både mellomstore og store. Også i Strandebarm finst fleire. Til dømes den store salen i skulen, ungdomshuset og kyrkja, i tillegg til det eksisterande Fosse-huset, med sine mindre rom, og barndomsheimen Myra med to bustadhus, løe, naust og støl. 

Rom finst til ulike føremål i heile Kvam. Lista omfattar fleire ungdomshus, det nye Kulturnaustet (Fartøyvernsenteret), Kabuso, ny vidaregåande skule, eit par hotell, Folkets Hus i Ålvik – og kyrkjer. Alle er dei ulike, men like på den måten at dei finst frå før og gir moglegheit for å tenkje nytt og kreativt kring drama, opplesing og konsertar for å fremje Jon Fosse sin litteratur. – Ja, han kom frå Strandebarm og røtene til forfattarskapen ligg der, men i samarbeid ligg eit stort potensial til formidling på nye måtar – OG berekraftig økonomi.

For økonomien er sentral. Investeringar på den eine sida, drift på den andre. Bygningar skal driftast med straum, tilsyn og vedlikehald, og dei skal fyllast med programinnhald, tilsette og publikum. Viss ikkje besøkstal slår til, kven skal dekkja underskotet på drifta? Erfaring viser at besøkstal er vanskelege å føresjå. Ofte kan budsjetterte kalkylar ramla som korthus i møte med reelle besøkstal. Budsjettert gjestetal for nytt Fosse-senter er 21 780 årleg. Sommarmånadar med feriefolk og turistar er ein ting, men hausten, november til mars …? Til dømes hadde kulturhuset Kabuso 10 000 besøkande i 2023. Haugesenteret i Ulvik hadde 3 714 same år.

Investeringskostnadane er også usikre. Spesielt i dette tilfellet verkar anslaget vanskeleg å feste lit til når ein enno ikkje har bestemt om det gamle skulebygget skal rivast eller brukast: «Dette må vurderast betre», seier Åsmund Kristiansen, skrivaren for arbeidsgruppa som har jobba fram søknaden.

Les også:

Trur senter kjem til å koma

I HF-artikkelen er styreleiar Haugland i Fosse-Stiftinga sitert slik: «Etter kvart vil det vera naturleg å vurdera å få fylkeskommunen og Kvam herad meir på banen i samband med drifta.» Det står òg at fylkeskommunen og Kvam herad snart skal vurdera om dei vil gje tilslutning til søknaden.

Det er desse to utsegnene sett saman som gjer meg uroleg. For korleis ser dette ut for ein vanleg innbyggjar og skattebetalar? Som ein økonomisk knipetongsmanøver, er mitt svar. Me kan risikera at det blir politisk fleirtal for å slutta seg til søknaden, for spleiselaget er stort og Kvam herad skal ‘berre’ bera åtte prosent av total kostnad, noko som i seg sjølv verkar absurd med omsyn til kommuneøkonomien.

Men la oss reint hypotetisk seie at eit politisk fleirtal stemmer for å senda denne søknaden til staten, og som resultat får stiftinga eit beløp til å starta etableringa av eit nytt Fosse-senter. Beløpet kan bli mindre enn søkt om, men likevel oppnår stiftinga to ting: Tangerås-tomta blir indirekte godkjent frå statleg hald, og Kvam herad har indirekte forplikta seg til å bli med prosjektet i gode og vonde dagar.

Sjølv om ein avtalar seg vekk frå kausjonar og andre framtidsgarantiar, er det rart med det dersom situasjonen blir akutt, underskotet er eit faktum og midlane manglar. Arbeidsplassar, kulturtilbod og bygningar ligg i potten. Vanskeleg å vera kommunalt medansvarleg da.

Kjære folkevalde i Kvam – skular, barnehagar, legekontor, pleie og omsorg må vera viktigare enn å risikera å måtta dekkja framtidige underskot som følgje av optimistiske tal.

Eg slår eit slag for å tenkja annleis!