Publisert 10. november 2019 kl. 09.00.

Som ein ropar i skogen, får ein svar

Ser at kommunen ser seg godt nøgd med at ei brukarundersøking syner at institusjonsbebuarane i Kvam er godt nøgde med maten dei vert servert. Administrasjon og politikarar pustar letta ut.

Eg vart sjølv beden om å hjelpa til med å gjennomføra denne undersøkinga. Då eg har brukt ein del tid som frivillig, og pårørande, på Kvam sine institusjonar, stilte eg meg sjølv dette spørsmålet før undersøkinga: Kva i all verda ventar ein å få ut av dette?

For det fyrste er dei som i dag bur på institusjonane, i ein generasjon som til vanleg ikkje klagar på noko. Dei klagar i alle fall ikkje på maten når dei bur hos andre, og får han servert ferdig på bordet.

Då et dei heller litt mindre, men klaga, nei, det gjer dei ikkje.

I tillegg veit ein at 80 % av dei som bur i institusjon, er demente i varierande grad (ref. Kvam helseplan), og kanskje ikkje hugsar kva dei fekk til middag i går. Og i særs varierande grad objektivt i stand til å vurdera kvaliteten på maten.

Og slik gjekk det. Nesten ingen klaga på noko, men nokre drista seg til å seia «grei nok».


Etter undersøkinga same dag fekk eg sjølv ein porsjon av dagens middag. For å seia det slik, den dagen var det berre potetene eg ville gjeve godkjent. Dampa, vassne karbonadar, grønsakene var «dravlekokt», brunsausen var grå og smaklaus, og til dessert ei grauttjukk aspargessuppe utan asparges. På vårt kjøken ville det aldri kome på bordet slik.

Innimellom er maten god, men på det jamne er det ikkje godt nok. Særleg er det dette med lite smak og sundkokte grønsaker som er gjennomgåande. Korleis veit eg det? Ved vitjing i institusjonane får eg ofte tilbod om middag som er til overs (og som elles må kastast).

No er det uråd for meg å seia kvar kvaliteten forsvinn; er det på produksjonskjøkkenet i Bergen eller ved tillaginga på institusjonen? Dette burde vera 1.-prioritet for den kommunale «smaksgruppa» å finna ut av. Dei burde jamleg koma umeldt ut på institusjonane og fått servert middag og ete i lag med bebuarane.

Men nei; når dei skal testa maten, så må det koma kokkar frå Bergen og få laga den til så den både ser bra ut og smakar betre. Å eta den maten som faktisk vert servert kvar dag til brukarane, det har dei openbert ikkje lyst til. Det ville ikkje heradsstyret heller, så derfor oppnemnde dei eit utval!


Det eg veit og ser, er at dei tilsette ved institusjonane gjer sitt aller beste for å gjere måltidet så bra som mogleg, både med pådekking og servering av maten. Men det er ikkje alltid så lett å laga gull av gråstein.

Ein sambygding, som var gjest på sentral institusjon i Kvam ei tid i samband med ei ulukke, sa det slik då han kom heim etter nokre veker: «Maten var grei nok, men hadde kåno servert slikt heime, så hadde eg ikkje ete den.» Eigentleg veldig godt oppsummert.

Det beste er at kokken sjølv kan sjå gjestene sine i augo, observera dei når dei et, og stå inne for maten som står på bordet. Det er difor staten stør og fleire og fleire kommunar byggjer nye og gjenopnar gamle institusjonskjøkken med 55 % statsstøtte. «Målet med tilskuddet er å gjere mat og måltider til en bedre opplevelse og styrke matomsorgen ved å bringe matlaging tettere på beboerne i sykehjem og omsorgsboliger.»

I Husbanken sine tildelingsreglar for tilskotet står det at tilskotet «skal gå til etablering eller gjenetablering av lokale kjøkkenløsninger med produksjonskjøkken i eksisterende sykehjem og omsorgsboliger». For nye sjukeheimar vert det gjeve ordinært 55 % tilskot av investeringskostnader inkludert kjøkken. Vidare: «For å skape nærhet mellom matlagingen og beboerne er det ønskelig at kjøkkenløsningen utformes slik at produksjon av mat foregår i en løsning med minst en åpen vegg ut mot fellesareal/spiseplass.» Ja, det er slik me har det i heimane våre. Det er ikkje utan grunn at kjøkkenet er det mest sentrale og populære rommet i heimen. Me kallar institusjonane for Øysteseheimen, Toloheimen og Strandebarmheimen, men er det heimar utan kjøkken, matlukt og engasjert og dyktig kokk/kokkar?


Med andre og lokale ord; det bør vera lokale produksjonskjøkken på alle sjukeheimane i Kvam. Staten ynskjer det, dei planlegg å gjera det i Bergen, dei klarar det i våre fleste nabokommunar, men i Kvam har ein ikkje forstått det enno.

I Kvam planlegg ein no å byggja opp eit eige sentralt produksjonskjøkken, der maten skal pakkast og transporterast varm frå Kjepso til Gravdal kvar dag. Høyrest det ut som ein god ide?

God appetitt!

Olav Tombre